Evrime Göre En Sağlıklı Beslenme Şekli Nedir?

Evrim size bedeninizin milyonlarca yılda edindiği alışkanlıklar hakkında bilgi verebilir. Bunların en başında beslenme şekliniz gelir. Evrimin en küçük hatayı affetmeyen ilerleyiş biçimi, milyonlarca yılda canlıları çevrelerine ciddi ölçüde adapte etmiştir. Gerçek beslenme şeklinizi evrimsel pozisyonunuza göre belirlemeniz en sağlıklı yöntem olacaktır.

Neye Göre Beslenmeliyiz?

Evrime Göre En Sağlıklı Beslenme Şekli Nedir? Sorusunun cevabı aslında sorunun içinde gizli. Sindirim sisteminizin yapısına göre beslenmelisiniz. Bu yazımızda; diş, mide ve ince bağırsak yapısı bunlara eşlik eden salgılarınızın yapısını inceleyerek en mantıklı beslenme şeklimizi ortaya çıkaracağız. Sindirim sistemimiz son şeklini büyük adaptasyonlar sonucunda almıştır ve bize nasıl beslenmemiz gerektiği konusunda çok önemli bilgiler vermektedir.

İnsan Diş Diyagramı

1 – İnsanların tipik diş diyagramı ve dişlerin evrensel numaraları[1]

Gördüğünüz çizim sağlıklı bir insanın sahip olduğu dişleri ve dişlerin olması gerektiği yerleri belirten ve dişlere evrensel numaralar atayan bir diyagramdır.

Bu diyagram bütün insanlarda ortak değildir. Örnek vermek gerekirse bazı insanlarda 1, 16, 32 ve 17 nolu “20 yaş dişleri” denilen dişler olmayabilir.

Bu yazımızda dişleri 3 kısımda inceleyeceğiz.

  1. Kesici Dişler: 7, 8, 9, 10 – 23, 24, 25, 26 (8 Adet)

    Görevleri, besinlerin kesilerek – koparılarak lokma halinde ağıza alınmasıdır, çalışma biçimi makasa benzer. Düz yapılı ve keskin oluşu aşağıdaki 2 nolu diyagramımızda görebileceğiniz gibi otçullardaki yapıya benzer durumdadır. Taze meyveler (elma, erik, domates, biber, salatalık…) ve taze sebzeler (havuç, turp, soğan, mağrul, kereviz, patates…) gibi güçlü selüloz duvarı içerebilen taze bitkileri kesebilir yapıdadır.

  2. Köpek Dişleri: 6, 11 – 22, 27 (4 adet)

    Görevleri, besinleri parçalama, kesme ve koparmadır. İsmini köpek dişerine yani bir etçilin dişlerine benzemesi dolayısıyla alır. Etlerde bulunan liflerin koparılması için gergin et lifi yüzeyinde oluşturulacak yuvarlak delikleri açmakla görevlidir. Yuvarlak biçimde açılan et dokusu bu delikten genişleyerek koparılır. Bu sayede etçil canlılar avlarını kolaylıkla parçalar.

  3. Azı Dişler: 1-5, 12-16, 28-32, 21-17 (20 adet)

    Görevleri, besinleri öğütmektir. Büyük oldukları için “azı” ismi verilmiştir. Şekilleri taç gibidir. Ortası çukur olup 4 kenarından yükselen küçük duvarlar vardır. Bu sanki ortasına küçük bir obje gelecek ve kenarlara kaçması önlenecek gibi görünür. Yani “tohum” demek istiyoruz. Evet bu dişler yağlı, karbonhidratlı ve proteinli tohumları öğütmek için kullanıma oldukça uygundur. Mısır, ceviz, fındık, nohut, fasulye, pirinç, buğday, soya, bezelye, yer fıstığı, kaju, ay çekirdeği, darı… vb tohumları oldukça rahat sindirebilir yapıdadır.
2- Otçul çenesi [2]
3 – Etçil çenesi [3]

Dişlerimizin Sayısı Beslenme Şeklimiz Hakkında İpucu Verebilir mi?

Evrime göre en sağlıklı beslenme şekli, sindirim sisteminizi inceleyerek çözümleyebileceğiniz bir olgudur. Dişerinizin çeşit sayısı tesadüfi olarak belirlenmemiştir. Dişlerinizin çeşit sayıları uzun yıllar boyunca devam eden adaptasyonlar sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu dişler ortaya çıkarken en doğru beslenen atalarınız hayatta kalma becerisi göstermiş ve bu sırada dişleri vücudu için en uygun besinleri öğtmek üzere özelleşmiştir.

Bu bilgilere dayanarak:

Hesaplamalar

İnsanlarda 32 diş olduğu kabul edilir. Bu dişlerin 4 tanesi et için, 8 tanesi taze bitkiler için, 20 tanesi tohum içindir.

Bir hafta 7 gündür. Günlük beslenme rutininde 3 öğün bulunur. Haftalık öğün sayısı 21’dir.

Hesaplamaya gelirsek:

1 – Etçil Beslenme: 4 / 32 (32’de 4) oranına baktığımızda denk kesri 2,6 / 21 (21’de 2,6) olarak bulunur. Bu yaklaşık her 8 öğününüzün 1 tanesinde etçil beslenmenizin mantıklı olduğunu gösterir. Bu hesaba göre haftada yalnızca yaklaşık olarak 2-2,5 (iki ila iki buçuk) öğün etçil beslenmek uygun görülebilir. Yani yaklaşık olarak haftada 2,5 gün ve bunların yalnızca bir öğününde ya da bir öğüne denk gelen miktar hafta içinde diğer yemeklerin içine karışmış bulunacak şekilde et ile beslenebilirsiniz.

2 – Taze Bitkiler: 8 / 32 (32’de 8) oranına baktığımızda denk kesti 5,2 / 21 (21’de 5,2) olarak bulunur. Bu yaklaşık her 4 öğününüzün 1 tanesinde taze bitkiler tüketmenizin mantıklı olduğunu gösterir. Bu hesaba göre yaklaşık olarak haftada 4-5 (dört ila beş) öğün taze bitilerle beslenmek uygundur. Yani yaklaşık olarak haftada 4-5 gün ve bunların yalnızca bir öğününde ya da bir öğüne denk gelen miktar hafta içinde diğer yemeklerin içine karışmış bulunacak şekilde taze bitki ile beslenmek mantıklı olabilir.

3- Tohumlar: 20 / 32 (32’de 20) oranına baktığımızda denk kesti 13 / 21 (21’de 13) olarak bulunur. Bu haftada 13 öğününüzde tohumlar tüketmenizin mantıklı olduğunu gösterir. Bu hesaba göre yaklaşık olarak haftada 13 (on üç) öğün karbonhidrat, protein ve yağ içeren tohumlarla beslenmeniz uygun olabilir. Yani yaklaşık olarak haftanın yarısından fazlasınca gün ve bunların yalnızca bir öğününde ya da bir öğüne denk gelen miktar hafta içinde diğer yemeklerin içine karışmış bulunacak şekilde tohumlarla beslenebilirsiniz.

Mide ve Bağırsaklar:

İnsan midesi tek bölümden oluşur. Bir otçulun sindirim sisteminde olduğu gibi dört bölümden oluşmaz ve bu nedenle selüloz içerikli besinleri tam olarak sindiremez. Geviş getirme yeteneği de olmadığı için otçul beslenme sırasında bu tür besinlerden aldığı enerji yeterli olamamaktadır. Bu nedenle daha fazla enerji almak için daha fazla otçul besin tüketme eğiimine gidecek ve sonuç olarak sindirim sistemine aşırı yüklenmiş olacaktır.

İnsanlar otçul beslenebiliyor oluşunun telafisini midesinde değil ince bağırsaklarında yapar. İnce bağırsaklarımız bir etçilinki kadar kısa değil, bir otçulunki kadar da uızun değildir ancak sindirilmemiş bitkisel dokuların içinden vitaminlerini alabilecek uzunluğa sahiptir. Probiyotik bakterilerin yardımı ile sindirim işlemi tam olarak olmasa da bir nebze olsun başarıya ulaşmaktadır.

Sindirim Salgılarımız

Tükürük, mide özsuyu, pankreas özsuyu ve safra, genel çerçevede salgıladığımız sindirimle görevli karışımlardır. Tükürük salgısı yağ ve proteinleri sindiremez, nişastayı parçalar ve besinlerin lezzetini algılamanızı sağlar bu sayede hayatınızı kurtarır. Eğer tükürüğünüz olmasaydı bozuk bir besinin tadını algılayamaz yanlışlıkla yer ve ölebilirdiniz. Mide özsuyu proteinlerin sindiriminde görevlidir. Özellikle hayvansal proteinlerin sindiriminde olmazsa olmaz bir enzim denilebilir. Ayrıca az veya çok salgılanması vücudun vitamin-mineral dengesini bozarak sağlığı olumsuz etkileyebilir. Pankreas özsuyu ise karbonhidrat, protein ve yağların kimyasal sindirimini yapabilir. Pankreas isimli karma bezden salgılanan bu enzim ince bağırsakta çalışır. Safra sıvısı ise karaciğer salgısıdır ve yağların mekanik sindiriminde görevlidir.

Kafatasımızın Şekli ve Gözlerin Kafatasına Yerleşimi

Bir canlının etçil mi, otçul mu yoksa hepçil mi olduğunu gözlerinin pozisyonuna bakarak tahmin edebilirsiniz. Avcı pozisyonunda olan etçillerin gözleri kafatasının önüne yerleşmiştir. Bu özellik, avını takip ederken onu gözünden kaçırmamasını ve daha başarılı bir odaklama yapmasını sağlar.

Otçul canlılarda ise gözler kafatasının iki yanına yerleşmiş ve böylece görüş alanı oldukça artmıştır. Odaklanma yeteneği azalsa da gözlerinin pozisyonu sayesinde çevresini daha rahat tarayarak tehlikeyi erken sezebilmesini sağlamaktadır.

İnsanlar ise hem avcı hem de toplayıcı özelliklere sahiptir. Gözleri etçillerde olduğu gibi kafatasının ön bölümüne yerleşmiştir. Buna ek olarak boyunları etçillere göre daha fazla alanı tarayabilecek şekilde dönebilir. Toplama ve avlanma yeteneği için gözler tam olarak öne konumlanmıştır. Bu odaklanarak yapılabilen işlerde yetenek artışı sağlamıştır.

Sonuç:

Bu yazıdan anlamanız gereken şey beslenirken milyonlarca yıllık alışkanlıklarınız dikkate almaktır. Milyonlarca yıldır bedeninizin süregelen alışkanlıklarında yapacağınız ani değişimler sağlığınızı kaybetmenizle sonuçlanacaktır. Bu bilgilerle, sağlığınızı korumanın en mantıklı yolu bedeninizin isteklerine cevap vermenizdir. Bedeninizin hangi besine veya minerale ihtiyacı olduğunu belirlemeli ve bunu olabildiğince doğal yollarla gidermelisiniz. Evrime göre en sağlıklı beslenme şekli konusunda yardım almak için bu yazımızı okuyabilirsiniz.

Kaynakça

  1. İnsan çenesi diyagramı.
  2. Otçul çenesi diyagramı.
  3. Etçil çenesi diyagramı.

Kaynak belirtilmeyen kısımlar yazarımızın uzmanlık alanı dahilinde yazdığı özgün bilgilerdir.

biyo

Biyoloji alanında doktora öğrencisi olan biyo, Ağustos 2011 tarihinden bugüne bizimle.